Kocowie herbu Dąbrowa

Rodzina, historia i tradycjA

Był na Podlasiu ród Koców herbu Dąbrowa, wielce skoligacony i w całym drohickim nad wszystkie inne szanowany. Do urzędów wielkich nigdy Kocowie nie doszli, co najwyżej wojewódzkie piastując, ale na polu wojny niepożyte krajowi oddali usługi, za które różnymi czasy hojnie bywali nagradzani. Gniazdo rodzinne, istniejące do dziś, zwało się także Koce, ale prócz nich posiadali wiele innych majętności i w ziemi drohickiej i w innych zakątkach Rzeczpospolitej. Potem rozpadli się na kilka domów, których członkowie potracili się z oczu. Kocowie to szlachta zaściankowa ale starożytna i sławna.

Prócz Koców bowiem kilka było tylko znaczniejszych rodów w okolicy, jako Ciechanowieccy, Kiszkowie, Kosińscy, zresztą całe porzecze między Bugiem a Nurcem usiane było gęsto tak zwanymi „okolicami” albo mówiąc zwyczajnie: zaściankami zamieszkałymi przez sławną i głośną w dziejach Podlasia szlachtę drohicką. Razem z Kocami w ziemi drohickiej było aż 42 takie okolice szlacheckie. Kocowie zaś zawsze byli pierwszymi szablami w całym powiecie.

Strona ta została stworzona po to by zachować w pamięci szlachetne żywoty naszych przodków. Nie chodzi więc o próżną chwałę lecz o szacowną i starodawną Tradycję. Zachęcamy do kontaktu wszystkich noszących nazwisko Koc. Pozostaw swój ślad i napisz do mnie: piotr@koc.pl Część informacji na tej stronie pochodzi właśnie od czytelników Koców.

średniowieczne początki

Nadanie ziemi przez księcia Janusza I Mazowieckiego

 

Ceremonią nadania dóbr, podczas której wasal ślubował  posłuszeństwo księciu otrzymując w zamian nadanie ziemi. 

Ilustracja z Wikipedii.

Historia osadnictwa rycerskiego na Podlasiu rozpoczyna się wraz z zawarciem unii polsko-litewskiej w 1385 roku . Mazowsze było wtedy lennem Korony i prowadziło spór o tereny obecnego Podlasia z Wielkim Księstwem Litewskim.

W okresie od 1391 do 1425 roku, zachodnia część Podlasia przeszła pod panowanie księcia Janusza I Mazowieckiego. Książę rozdawał rycerstwu swe ziemie pograniczne (1) co wiązało się z feudalnym prawem rycerskim – otrzymujący nadanie rycerze byli zobowiązani do służby wojskowej na koniu z kopią. W przypadku niestawiennictwa na wyprawie wojennej, nakazanej przez księcia, rycerz ryzykował utratę nadanych mu dóbr.

W latach 1409 -1411 książę Janusz I wziął udział w wojnie z Zakonem Krzyżackim. Chorągiew Mazowiecka księcia Janusza złożona z podległego mu rycerstwa przyczyniła się do zwycięstwa pod Grunwaldem.

Zaciemnienie koło przedstawia prawdopodobny obszar pierwotnego nadania książęcego w Kocach. Kliknij by powiększyć.

Źródło: Fragment mapy z Atlasu Historycznego Polski w drugiej połowie XVI wieku (5):

Dobra Koce zostały zasiedlone z nadania księcia Janusza I Mazowieckiego najprawdopodobniej w latach 20-tych XV wieku. (20). To jedno z większych nadań w tamtym regionie obejmowało około 170 łanów ziemi, co odpowiada 2931 hektarom (2).

Najwcześniejsze zachowane dokumenty dotyczące Koców w ziemi drohickiej datowane są na rok 1464. Zawierają one informacje o mieszkańcach (3):

Anno Domini 1464, in Actis terrestribus Drohiciensibus. Nicolaus, Mathias, Gregorius, Laurentius, Stanislaus, Stephanus, Joannes et Petrus de Koce scribunt se.

Pierwotne nadanie w kolejnych pokoleniach było dzielone pomiędzy licznych potomków. 150 lat później w drugiej połowie XVI wieku gniazdo rodzinne dzieliło się już na osiem wsi (4):

  • Koce-Basie
  • Koce-Piskuły
  • Koce-Schaby
  • Koce Borowe
  • Koce-Chybowo
  • Koce-Masły
  • Koce-Kobusy
  • Koce-Stara Wieś

Pierwsze cztery miejscowości istnieją do dzisiaj i zamieszkują je bardzo liczni potomkowie rodu (około 150 osób o nazwisku Koc).

Herb Dąbrowa pod chorągwią księcia Janusza I Mazowieckiego

Ilustracja chorągwi z Wikipedii.

Źródła:

1. dr Łukasz Lubicz-Łapiński, “Osadnictwo drobnego rycerstwa na pograniczu mazowiecko-litewskim w XIV-XV w.

2. Dane na podstawie aktualnej powierzchni administracyjnej czterech wsi Koce i Kobusy (dawniej Koce-Kobusy), dane z Państwowego Rejestru Granic (PRG). Można je pobrać ze strony www.geoportal.gov.pl .

3. Herbarz Kapicy Milewskiego, dopełnienie Niesieckiego (strona 224)

4. Atlas historyczny Polski, część II, województwo Podlaskie w drugiej połowie XVI wieku.

5. Atlas historyczny Polski, część I, województwo Podlaskie w drugiej połowie XVI wieku.

20. O latach zasiedlenia tego obszaru możemy wnioskować pośrednio z daty założenia parafii w sąsiedniej wsi Winna Poświętna.  Granice beneficjum kościelnego Winnej wyznaczono w latach 1416-1430. Zaś kościół został ufundowany przed rokiem 1432. 

rodzinna heraldyka

Herb Dąbrowa

 

Opis herbu Dąbrowa podany przez Kaspra Niesieckiego

W polu błękitnym podkowa biała polerowana, krzyż na niej złocisty, a drugie takież dwa po końcach, barkiem do góry podniesiona stoi, końcami na dół, na hełmie skrzydło sępie, a przez nie strzała, z dołu ku górze przelatująca (9).

Początki herbu Dąbrowa oraz związanego z nim rodu heraldycznego sięgają przełomu XIV i XV wieku. Najstarsze siedziby rodów, które posługiwały się herbem Dąbrowa, znajdują się na pograniczu Podlasia i północno-wschodniej części Mazowsza (6).

W Polsce formowanie się herbów rycerskich miało miejsce na przełomie XIII i XIV wieku. Spośród wielu tysięcy godeł szlacheckich w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, tylko nieco mniej niż 200 można przypisać do tego wczesnego okresu. W tej elitarnej grupie znajduje się również herb Dąbrowa. Nasz herb znajduje się na najstarszej liście 71 herbów opisywanych przez Jana Długosza (7). Wielki polski kronikarz opisał naszych przodków jako “simplices sed audaces” (8), co oznacza “prości lecz śmiali”. Osoby nieprzychylne interpretowały te słowa Długosza jako określenie “prostackich i bezczelnych”.

Legenda głosi, że herb Dąbrowa wywodzi się z herbu Pobóg, charakteryzującego się pojedynczym centralnym krzyżem na podkowie. W uznaniu rycerskich czynów dodano do niego jeszcze dwa dodatkowe krzyże. Skrzydło sępa w klejnocie nad hełmem upamiętnia nadzwyczajnego łucznika, który zestrzelił sępa latającego ponad armią. Wierzono wówczas, że ten ptak, żywiący się zwłokami, przewidując porażkę, kieruje się nad przegrywającą armię. Zestrzelenie sępa potraktowano jako dobry omen. Zaś cała potyczka odbyła się w gaju dębowym i stąd nazwa herbu Dąbrowa.

Pierwsza wzmianka o herbie Dąbrowa pochodzi z roku 1420 (6) (9). Pierwsza pieczęć z Dąbrową pochodzi z roku 1456 (pieczęć Zygmunta z Nowosielc, która nie jest w pełni czytelna). Wątpliwości nie budzi pieczęć z herbem Dąbrowa z roku 1461 (pieczęć Jerzego Strumiłły podkomorzego lwowskiego) (9). Najprawdopodobniej herb Dąbrowa pojawił się na przełomie XIV i XV wieku.

Specyfiką polskiej heraldyki jest to, że do jednego herbu przynależy nie jedna lecz kilka a nawet kilkaset rodzin.  Różne rodziny posługujące się tym samym herbem tworzą tak zwany ród herbowy Dlatego niezwykle liczny polski stan szlachecki posługiwał się początkowo niewielką ilością prostych herbów.

Poniżej lista 237 rodzin posługujących się herbem Dąbrowa (10).

Rozwiń listę rodzin pieczętujących się herbem Dąbrowa

Ansilewski, Anszlewski.

Balukiewicz, Bałukiewicz, Białoskórski, Biały, Boberski, Boczkowski, Bogdziewicz, Bogowicz, Bogurło, Boguszko, Boguta, Bogwiłł, Bohdziewicz, Boksa, Boksza, Bronkowski, Budziński, Budzyński, Burzyński.

Chełchowski, Chełkowski, Chibowski, Chociwski, Chomienko, Ciciborski, Ciechaniowski, Ciechanowiecki, Ciechanowski, Ciechański, Ciechonowski, Czechański, Czerniatowicz, Czmelowski.

Dambrowski, Damięcki, Dąbrowa, Dąbrowicz, Dąbrowny, Dąbrowski, Dąbrowy, Dembowicz, Dombrowicz, Dombrowski, Drocieski.

Gardliński, Garliński, Giedwiłło, Gimbut, Gimbutowicz, Głodkowski, Głodowski, Głotkowski, Godell, Goleński, Górski, Grodkowski, Gromacki, Gromadzki, Gruhnfeld, Grzywo-Dąbrowski, Gurski.

Herbułtowski, Herburtowski, Herbutowski.

Jabłoński, Jachimowicz, Jachimowski, Jaczyński, Jaka, Jakimowicz, Jakka, Jambramowski, Janiszewski, Jankowski, Januszewicz, Januszewski, Januszkiewicz, Januszkowicz, Januszowski, Jarzębiński, Jarzębski, Jazdowski, Jeżowski, Józefowicz.

Karasiński, Karaskiewicz, Karaś, Karniewski, Karniński, Karniowski, Karniski, Kiszka, Kizimowski, Klimaszewski, Klimaszowski, Kliszczewski, Kobliński, Kobuszewski, Kobuszowski, Kobyliński, Koc, Kocowski, Kocz, Koczowski, Kognowicki, Koldras, Kołacki, Korniewski, Korolkiewicz, Kosko, Kostecki, Kostka, Kowalik, Krajewski, Krotofilski, Kucicki, Kurdasiewicz, Kurmanowicz.

Laskowski, Lauxmin, Lenkowski, Lepkowski.

Łaukszmin, Ławskmin, Łebkowski, Łepkowski, Łępkowski, Łopuszyński, Łoś.

Maczczeński, Maczyński, Marciszewski, Marczewski, Mazanowicz, Mazonowicz, Mażonowicz, Mężyk, Miernikiewicz, Miernikowicz, Mikosza, Mikoszewski, Mikszewicz, Milewicz, Minuszewski, Miruszewski, Młodzianowski, Mołodzienowski, Morawski, Mozyrski, Mroczek, Murawski.

Najkowski, Napierski, Naykowski.

Obidziński, Openchowski, Openkowski, Opęchowski.

Pajewski, Palmont, Pągowski, Płodownicki, Podjaski, Podkowa, Podolec, Porzecki, Porzęcki, Porzycki, Proniewicz, Prostyński, Purzycki.

Radczenko, Rostek, Rostkowski, Rostowski, Roztkowski, Rumiński, Rymejko, Rymejkowicz, Rzechowski.

Secemiński, Secymiński, Seczymiński, Sidorowicz, Siemieński, Siemiński, Sienieński, Sieniński, Sierzpowski, Sierzputowski, Skotowski, Sławczyński, Smolechowski, Stromiło, Strumiłło, Sucymiński, Szczepanowski, Szczuczyński, Szkotowski, Szostak.

Świejkowski.

Tabądzki, Tabieński, Talko, Talmont, Tołokoński, Tylkowski, Tymowski, Tynowski.

Wachowicz, Waldowski, Wałdowski, Wąsowski, Wdziekowski, Wdzienkowski, Wdzięk, Wdziękoński, Wiencewicz, Więcławski, Wrzosek.

Zaleski, Zalkowski, Zelkowski, Zełkowski, Zgierski, Zgirski, Zielnia, Zielonacki.

Żalkowski, Żelnia, Żełkowski, Żgierski, Żukowski.

Pieczęć z herbem Dąbrowa

Źródła:

6. Sławomir Górzyński, Jerzy Kochanowski, Adam Jońca, “Herby szlachty polskiej”, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego i Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1992.

7. dr Marian Friedberg, “Klejnoty Długoszowe opracowanie krytyczne”.

8. Bartosz Paprocki, “Herby rycerstwa polskiego”.

9. Józef Szymański, “Herbarz Średniowiecznego Rycerstwa Polskiego”, PWN 1993.

10. Tadeusz Gajl, “Herby szlachty Polski”, Poligraf 2023.

XVI-XVIII wiek

Czasy Rzeczpospolitej Szlacheckiej

Niczego nie dostaliśmy za darmo – wszystko musieliśmy odziedziczyć

 

Wincenty Koc, 1787-1844

Zbiory rodzinne

XVI stulecie to złoty wiek Rzeczpospolitej. Powierzchnia kraju sięgnęła miliona kilometrów kwadratowych i była największa w Europie. Mieliśmy wszystko: złotą wolność, prawa obywatelskie, tolerancje religijną i liberum veto, które było źrenicą naszych wolności. Polska wyprzedzała Europę o setki lat bo dopiero w XX wieku zasadę veta wprowadzono w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i Radzie Unii Europejskiej. Aurea libertas – złota wolność szlachecka była zjawiskiem prekursorskim i  absolutnie unikalnym na skalę światową.

Dlatego wobec arystokracji zachodniej polska szlachta słusznie czuła się nierównie wyższą i uważała ich niemal za chłopów tylko. Bo w przeciwieństwie do monarchii Zachodu, gdzie władcy dążyli do absolutum dominium, polska szlachta uczestniczyła aktywnie w życiu politycznym kraju poprzez sejmiki, sejmy i elekcje królów, w których także aktywnie brali udział Kocowie. W ten sposób historia Rzeczpospolitej przeplata się z historią rodziny.

Rozwijało się także nasze swojskie Podlasie w tym ziemia drohicka. Typowa okolica szlachecka składała się już ze średnio pięciu miejscowości (Koce liczyły osiem wsi). Łącznie w ziemi drohickiej w drugiej połowie XVI wieku było 651 wsi z czego 188 to były wsie, które składały się na 42 okolice szlacheckie. W całym podlaskim było 1675 wsi, 407 wsi w zaściankach i 82 okolice szlacheckie (11). Posiadłości Koce stanowiły więc 2,5% ziemi drohickiej i około 0,5% wsi na Podlasiu.

Ilustracja wektorowa z herbem Dąbrowa
© Piotr Koc, 2024.

Nazywasz się Koc? Chcesz dostać za darmo legalną grafikę z herbem wysokiej rozdzielczości to napisz do mnie proszę cokolwiek o swoich przodkach. 
piotr@koc.pl

 

Na przełomie XVI i XVII wieku bodaj prawie nikt z Koców nie dzierżył już całej wsi. Przykładowo w roku 1589 na Kochach Borowych ułamki wsi dziedziczyli Jakub, Andrzej, Wojciech, Jan i Zofia Kocowie. W tym samym roku na Kocach-Chybowie w odpowiednich ułamkach dziedzicami byli: Jakub, Wojciech, Adam, Wojciech, Gabriel i Jan. Te i kolejne informacje z XVI-XVIII wieku pochodzą z  Herbarza Bonieckiego (12), który jest solidnym opartym na źródłach tego typu wydawnictwem (13).

Każdy ze wspomnianych dziedziców posiadał zapewne nie więcej niż 1/5 wsi. Prawdopodobnie w tym czasie Koce były już zaludnione przez kilkuset potomków pierwszych zasadźców. Każdy więc miał swój szczupły zagonek, w którym nie posiadał żadnych poddanych kmieciów. Wstawał taki prosty szlachcic o świcie, doił krowy, pasł trzodę, siał i orał a jak trzeba było to szedł pieszo na elekcję królów – może boso lecz zawsze z szablą.

W XVIII wieku rozdrobnienie powodowane rozradzaniem się rodziny postępowało dalej. Według Zygmunta Glogera (23) przeciętna wieś szlachty zagrodowej na Podlasiu w roku 1791 miała już średnio 15 współdziedziców. W przypadku 8 zaścianków  Koce mogło to być  łącznie ponad 100 współwłaścicieli czyli wraz z rodzinami niemal tysiąc mieszkańców.

Mimo, że Kocowie byli zaledwie szlachtą zagrodową lub zagonową to potrafili się sądzić nawet z książętami. W roku 1546 Marcin Koc z żoną Dorotą i synem Stanisławem procesują się z samym księciem Sanguszką (12).

W XVII wieku w obliczu postępującego rozdrobnienia,  Kocowie opuszczają już swoje zaścianki a nawet powiat i wyruszają w wielki świat obejmując ziemie i urzędy w sąsiednich powiatach mielnickim i nurskim a potem nawet daleko na odległym Podkarpaciu i innych zakątkach Rzeczpospolitej.

Przykładem takiej kariery poza własnym zaściankiem może być Wojciech Kazimierz Koc (12) zasłużony żołnierz, który w roku 1660 został cześnikiem mielnickim, potem w roku 1664 był mianowany pisarzem ziemskim halickim (nominacja ta nie doszła do skutku), by w końcu w roku 1678 zostać podsędkiem buskim (ziemia buska to jeden z powiatów województwa bełskiego, które obejmowało tereny na zachód od Lwowa). Wojciech Kazimierz Koc w roku 1685  został sędzią ziemskim buskim. Administrował też licznymi dobrami królewskimi w powiecie sanockim np. Tyrawą Wołoską, która wtedy była miastem. Brał on również udział w elekcji Jana III Sobieskiego. Wiemy też, że Kocowie brali udział w elekcjach Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Sasów, Leszczyńskiego oraz Stanisława Augusta Poniatowskiego (12).

Do wysokich godności doszedł w XVIII wieku Mikołaj Koc (12). W 1706 r. został podstolim buskim. Kilka lat później w 1713 awansował na sędziego ziemskiego bełskiego. W 1738 r. został chorążym.  Następnie Mikołaj Koc w roku 1746 objął urząd podkomorzego województwa bełskiego.  Po urzędach senatorskich (wojewoda, kasztelan) podkomorzy był najwyższym urzędem ziemskim Rzeczpospolitej. Podkomorzy odpowiadał za lokalne finanse, reprezentował króla w województwie, mógł pełnić funkcje sądowe w sprawach dotyczących ziemi i jej mieszkańców. Mikołaj Koc w 1733 r. był posłem województwa bełskiego, podpisał konfederację generalną warszawską (poparcie dla Augusta III Sasa na tron polski). Był właścicielem licznych dóbr w województwie bełskim, w ziemi buskiej: Rzepniowa, Żelechowa, Streptowa, Kumanowa, Dachnowiec i Niemierzyniec.

Z innych ciekawych postaci tamtych czasów warto wspomnieć profesora Jana Koca, który jako pierwszy przetłumaczył z łaciny na język polski podręcznik fizyki wydany w roku 1783 (14).

W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku bardzo wpływowym politykiem związanym z Józefem Piłsudskim był Adam Koc (15). Jako uczestnik wojny z bolszewikami, został jednym z pierwszych odznaczonych Krzyżem Virtuti Militari w odrodzonej Polsce. W imieniu Piłsudskiego pełnił funkcję głównego organizatora zamachu majowego, co jest znane jako działalność grupy Koca (16). Następnie obejmował stanowiska senatora, Prezesa Banku Polskiego, ministra skarbu, a także ministra przemysłu i handlu.

Przykładów karier Koców poza rodowym gniazdem można wymienić wiele.  Poniższa mapa przedstawia miejscowości, które posiadali Kocowie lub sprawowali w nich urzędy w wiekach XVI, XVII i XVIII. Wydaje się, że obszary na zachód od Wisły zasiedlaliśmy dopiero w wieku XIX i XX.

Podsumowując, Kocowie walczyli pod Grunwaldem (21), wybierali królów, stworzyli podwaliny polskiej fizyki i zorganizowali Piłsudskiemu zamach stanu w 1926 roku.

Tradycja roztropnego i dalekowzrocznego myślenia o dobru wspólnym i patriotyzm jest kontynuowana w zaściankach Koce w XXI wieku. W referendum decydującym o przystąpieniu do Unii Europejskiej w 2003 roku w Kocach osiągnięto jeden z najlepszych wyników w Polsce – 74% głosujących oddało głos przeciwko akcesji do UE (22). Koce są niczym ostatnia wioska Galów broniąca się przed naporem Cesarstwa.

Miejscowości, które posiadali Kocowie lub sprawowali w nich urzędy w wiekach XVI, XVII i XVIII.

Źródło. Przygotowane na podstawie danych z Herbarza Bonieckiego (12).

Źródła:

11. Atlas historyczny Polski, część II, województwo Podlaskie w drugiej połowie XVI wieku.

12. Herbarz polski Adama Bonieckiego w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego (należy kliknąć struktura > zaawansowana struktura). Tom 11 strona 305.

13. Polskie herbarze jako źródło wiedzy genealogicznej, wykład dr hab. Mariana Wolskiego.

14. Wstęp Do Fizyki Dla Szkół Narodowych (1783).

15. Adam Koc w Wikipedii.

16. Koc-grupa – artykuł w Wikipedii.

21. O udziale Koców w bitwie pod Grunwaldem wnioskujemy pośrednio. Nadanie dóbr Koce w okresie okołogrunwaldzkim nastąpiło z ręki księcia Janusza I Mazowieckiego, którego chorągiew brała udział w bitwie grunwaldzkiej. 

22. Oficjalne wyniki głosowania na stronie PKW – obwód nr 8 to Koce.

23. Zygmunt Gloger, Geografia historyczna ziem Dawnej Polski, strona 210, Kraków 1903.

 

Geografia Koców

Wsie Koce na Podlasiu

Wsie Koce-Basie, Koce-Piskuły, Koce-Schaby  położone są  w województwie podlaskim powiecie wysokomazowieckim w gminie Ciechanowiec. Zaś Koce Borowe obejmują sąsiedni teren  w powiecie bielskim w gminie Rudka. W przybliżeniu można powiedzieć, że zaścianki Koce znajdują się pomiędzy Warszawą i Białymstokiem – dwie godziny drogi od Warszawy a godzinę od Białegostoku.

Na północy Koce sięgają do rzeki Nurzec. Od wschodu graniczą z okolicą szlachecką Niemyje (Niemyjscy herbu Ogończyk). Dalej znajduje się wieś o sugestywnej nazwie Niemyje-Ząbki. Na południu są Kobusy – wcześniej ta wieś nazywała się Koce-Kobusy i też należała do Koców. zaś od zachodu Koce graniczą z Winną gdzie znajduje się parafia. Przez środek okolicy płynie strumyk Siennica, który rozdziela Koca-Basie od  Piskułów i dalej na północy wpada do Nurca.

Około 25% powierzchni Koców zajmują lasy (głównie w Kocach Borowych i Basiach). Nad Nurcem znajdują się mokradła. Przez środek Koców przebiega droga wojewódzka nr 681 pomiędzy  Ciechanowcem i Brańskiem. Szlak ten istniał już w drugiej połowie XVI wieku.

Liczba mieszkańców poszczególnych wsi:

  • Koce-Basie – 175 (w tym 55 Koców)
  • Koce-Piskuły – 72 (w tym 18 Koców)
  • Koce-Schaby – 112 (w tym 43 Koców)
  • Koce Borowe – 106 (w tym 36 Koców)

Na łączną liczbę 465 mieszkańców Koców 152 osoby to Kocowie.  Mniej więcej co trzeci mieszkaniec Koców to Koc.

Źródła. Wszystkie powyższe informacje na podstawie Map Google,  portalu www.polskawliczbach.pl oraz www.nazwiska-polskie.pl

Zachęcam do oglądnięcia wesołego reportażu Krzysztofa Jackowskiego ze wsi Koce – film poniżej.

Granice administracyjne i powierzchnia Koców

 

Poniższa mapa (cytat z portalu www.polskawliczbach.pl ) przedstawia granice administracyjne Koców-Basiów, Koców-Piskułów, Koców-Schabów i Koców Borowych. Łączna powierzchnia całej okolicy szlacheckiej Koce (razem z Kocami-Kobusami)  to około  29,31 km kwadratowych (2931 hektarów lub około 170 dawnych łanów). Jest to jedno z większych nadań książęcych w tej okolicy. Powierzchnie poszczególnych wsi są następujące:

  • Koce-Schaby 8,48 km2
  • Koce-Basie 6,73 km2
  • Koce Borowe 7,84 km2
  • Koce-Piskuły 3,33 km2
  • Kobusy (dawniej Koce-Kobusy) 2,93 km2 

Dane pochodzą z Państwowego Rejestru Granic (PRG) ze strony geoportal.gov.pl.

Porównanie dóbr państwa Koców do innych państw

 

Na poniższym zestawieniu przedstawiliśmy porównanie powierzchni Koców do państwa Watykan oraz Księstwa Monako.  Księstwo Monako ma powierzchnię równą 7% powierzchni Koców, zaś Watykan zaledwie 1,5%. Zarówno papież jak i książę Monako administrują znacznie mniejszą powierzchnią niż sołtys w Kocach (właściwie na Kocach), którym obecnie jest Tadeusz Koc.

  • Koce 100% 100%
  • Księstwo Monaco 7% 7%
  • Watykan 1,5% 1,5%

3909 Koców

Demografia Koców

 

W Polsce mieszka około 3909 osób o nazwisku Koc (17). Stanowi to dokładnie 0,103 promila mieszkańców kraju.  Powierzchnia wsi Koce to 0,091 promila powierzchni Polski.  Zgodność tych liczb (zaledwie 10% różnicy) sugeruje, że wszyscy Kocowie mogą wywodzić się z pierwotnego jednego gniazda na Podlasiu.

Rozkład rozmieszczenia nazwiska Koc w Polsce wygląda jak na ilustracji obok.  Mapka pochodzi z tego źródła (18) i przedstawia częstotliwość występowania nazwiska w poszczególnych powiatach.

Rozkład osób o nazwisku Koc poszczególnych powiatach Polski wygląda jak typowy obraz rozprzestrzeniania się populacji z jednego miejsca.

Czerwony obszar na Podlasiu to powiaty wokół pierwotnej siedziby rodu:

  • powiat wysokomazowiecki – tu znajdują się wsie Koce-Basie, Piskuły i Schaby,
  • powiat bielski – wieś Koce Borowe
  • powiat siemiatycki to bezpośrednia okolica wsi Koce.

 

Obszary zaznaczone na mapie na pomarańczowo to miejsca gdzie Kocowie migrowali wcześniej:

  • powiat wołomiński  – blisko Koców na Podlasiu
  • powiat niżański – tu Kocowie byli już od XVIII wieku i posiadali 4 łany ziemi (19) (wójtostwo w królewszczyźnie nadawane szlachcie) we wsi Cholewiana Góra.
  • powiat nowodworski gdański – brak danych (jeśli wiesz na napisz maila).

W pozostałych powiatach częstość występowania nazwiska jest mniejsza i wiąże się prawdopodobnie z późniejszą migracją.

Źródła:

17. Dane otwarte z rejestru PESEL

18. Świetna strona, która pokazuje rozkład występowania nazwisk w powiatach.

19. Dane na podstawie metryki józefińskiej (1785-1788) i metryki franciszkańskiej (1819–1820) – dane katastralne do celów podatkowych. 

Genealogia

Badania genealogiczne – wiedza o dziedzictwie kulturowym

 

W Polsce mieszka 3909 osób noszących nazwisko Koc. Zapewne jest około 1300 gospodarstw domowych z tym nazwiskiem. Osobno mieszkają dziadkowie, dorosłe dzieci lub bardzo bliscy krewni. Można szacować, że gospodarstw domowych Koców, którzy nie są blisko spokrewnieni, jest około pół tysiąca. Z drugiej strony, liczba znanych nam genealogii stanowi jedynie niewielki procent tych domów. Jest co odkrywać!

W większości przypadków cofając się wstecz w czasie możesz dotrzeć do co najmniej XVIII wieku, czasów sprzed upadku Rzeczpospolitej. Autorowi tej strony udało się dotrzeć do pra-pra-pra-dziadka Wincentego Koca, który urodził się pod koniec XVIII wieku. Znalazłem też wszystkich swoich szesnastu pra-pra-dziaków.  Zaś w kilku liniach udało się dotrzeć do pokolenia 4 x pra-dziadków (XVIII wiek). Pełne drzewo genealogiczne, wraz z rodzeństwem moich przodków, w momencie gdy to piszę liczy 360 osób. Aktualnie chyba najlepszym miejscem wymiany tych danych genealogicznych jest serwis www.myheritage.com (nie jest tani ale wart swojej ceny).

Poznając przeszłość własnej rodziny, budujesz tradycje, tożsamość i  dziedzictwo kulturowe. Nie jesteś człowiekiem bez korzeni, bo dowiadujesz się, że przynależysz do czegoś większego niż Ty sam. Przez to lepiej rozumiesz siebie i swoje motywacje. Badanie przeszłości własnej rodziny, zwłaszcza w wielokulturowej i wielonarodowej nieboszczce Pierwszej Rzeczpospolitej, zawsze jest pełne emocji i niespodzianek.

Genealogią warto się zainteresować możliwie wcześnie – wtedy można skorzystać z wiedzy żyjących osób starszych. Dalej kluczową rolę odgrywają różne źródła informacji. Najlepiej, jak cały proces jest zorganizowany. Dlatego zanim zaczniesz badania genealogiczne, dobrze jest poznać nieco metodologię, posłuchać wykładów i poczytać książek.

Oto polecane podręczniki i materiały genealogiczne na początek:

 

Przykładowe metryki kościelne z XIX wieku (kliknij by powiększyć).

Interesujący dopisek na dole strony. Jeden z moich pra-pra dziadków od strony matczynej oświadcza, że pozwala córce Annie zawrzeć ślub z Janem Weissem.

Zachowane z okresu wojny prowatne listy pomiędzy dziadkami lub pradziadkami.

Prywatne listy stanowią bezcenne uzupełnienie wiedzy genealogicznej.  Korespondencja pomiędzy małżonkami dotyczy codziennych spraw, dzieci ale też uczuć i miłości. Tak – nasi przodkowie też się kochali.

Genealogia genetyczna

Dołącz do projektu genealogii genetycznej y-DNA Koców

 

Co jest celem projektu?

Celem projektu jest zbadanie pokrewieństwa między osobami noszącymi nazwisko Koc.

Dlaczego genetyka?

Nie wszystkie informacje genealogiczne dają się odtworzyć na podstawie badania metryk i innych archiwaliów. W celu odnalezienia pokrewieństwa niezwykle pomocne okazują się osiągnięcia współczesnej genetyki.

Na czym polega projekt badania Y-DNA?

Męski chromosom Y dziedziczy się tak jak nazwisko – ojciec i synowie mają identyczny chromosom Y (kobiety nie mają chromosomu Y). Nie podlega on żadnemu mieszaniu przez kolejne pokolenia. Jedyne powolne zmiany, jakie w nim następują, pochodzą z ewentualnych drobnych mutacji. Jest to jakby skamielina informacyjna, którą przechowują mężczyźni w swoim DNA. Jeśli więc dwaj mężczyźni mają identyczny (lub niemal identyczny) chromosom Y, oznacza to, że mają wspólnych męskich przodków w prostej linii męskiej. Gdy uwzględnimy powolny wpływ mutacji, możemy w przybliżeniu określić, jak dawno dwaj mężczyźni mieli wspólnego przodka.

Czy w ten sposób znajdziemy jednego wspólnego przodka?

Znajdziemy raczej kilku wspólnych przodków. W czasach Pierwszej Rzeczypospolitej szlachcic, osiedlając się w nowej miejscowości, często przyjmował nazwisko od jej nazwy. Nie było stałych administracyjnych regulacji. Zmiana nazwiska mogła nastąpić także w wyniku ożenku i osiedlenia się w nowym miejscu. Różnorodność genetyczna jest oczywiście też możliwa na skutek “wpadki” pozamałżeńskiej. Z tych kilku powodów zapewne pochodzimy od więcej niż jednego wspólnego przodka.

Czy wszyscy pochodzimy od kilku protoplastów w Kocach?

Analizowane wcześniej dane demograficzne i charakter rozkładów częstości występowania nazwiska sugeruje, że jest to typowy obraz rozprzestrzeniania się populacji. Jest prawdopodobne, że wszyscy Kocowie pochodzą z okolicy szlacheckiej Koce na Podlasiu, być może od kilku założycieli. By to zbadać potrzebujemy możliwie najwięcej próbek.

Co ciekawego jeszcze się z tym wiąże?

Poznanie własnego profilu DNA jest zawsze fascynujące i emocjonujące. Poza badaniem pokrewieństwa pomiędzy osobami o tym samym nazwisku, dostajemy znacznie więcej pasjonujących informacji, które sięgają daleko w czasie aż do paleolitu. W ten sposób możesz dowiedzieć się, skąd przybyli na tereny obecnej Polski Twoi przodkowie wiele tysięcy lat temu.

Gdzie to się robi?

Przeanalizowałem różne oferty badania chromosomu Y. Amerykańska firma www.familytreedna.com wyróżnia się wysokim standardem jakości, przystępnymi cenami i obsługą po badaniu. Najważniejszy w ich ofercie jest dostęp do rozległej bazy danych i możliwość porównywania wyników. Zestaw do badania Y-DNA na 37 markerów jest bardzo dobry na początek dla naszych celów. Koszt badania jest umiarkowany –  porównywalny z ceną jednego tankowania samochodu.

Jak przebiega badanie?

Procedura jest banalnie prosta i polega na pobraniu próbki komórek z wewnętrznej strony policzka za pomocą wymazu, co robi się całkowicie bezboleśnie samodzielnie w domu. Potem wystarczy odesłać próbkę do firmy i poczekać na wynik.

Co zrobić?

Oczywiście możesz wejść na stronę: www.familytreedna.com, założyć konto i zamówić zestaw Y-DNA na 37 markerów. Może zanim zrobisz zamówienie, skontaktuj się ze mną przez poniższy formularz, bo w przypadkach, które budzą szczególne zainteresowanie, postaram się pozyskać środki na częściowe lub całkowite sfinansowanie badań. Warto też dołączyć do grupy Koców na stronie firmy. 

Masz pytania albo informacje? Wypełnij formularz

    Linki do innych stron Koców

     

    www.zjazdkocow.pl – strona zjazdu Koców, imprezy która odbywa się cyklicznie od 2019 roku. Były już trzy zjazdy w 2021 i 2023. Kolejnego należy się spodziewać w 2025.

    www.kocowie.pl – strona poświęcona historii Koców, wiele ciekawych informacji i dokumentów.

    Obie te strony kompletują obszerne archiwum rodzinne.

    ciągłość, tradycja i hierarchia

    O szlachectwie i szlachetności

     

    Wszyscy potrzebujemy trochę zmiany i trochę ciągłości, chociaż w różnych proporcjach. Gdybyśmy nie mieli w tym świecie niczego trwałego, musielibyśmy zwariować, ale gdyby kompletnie nic się nie zmieniało, to stalibyśmy się warzywem. Dlatego musimy wciąż szukać kompromisu między ciągłością a zmianą. Współcześnie problem polega na tym, że kompromis, który tworzymy jako społeczeństwo, zawiera zbyt wiele zmian i zbyt mało ciągłości jak na potrzeby przeciętnego człowieka. I coś trzeba z tym zrobić.

    Tradycyjne społeczności budowały ciągłość pomiędzy przeszłością a przyszłością za pomocą rytów inicjacji, które wedle ówczesnych przekonań zmieniały stan egzystencji. W zależności od kontekstu i kultury mogła to być Sukcesja Apostolska, linia przekazu Dharmy, pasowanie na rycerza lub nobilitacja. Każdy z tych rytów mogły sprawować wyłącznie osoby namaszczone bezpośrednio przez Boga, Buddę albo inne istoty oświecone, boskie lub wyznaczone przez pomazańca. Warstwa rycerska w różnych, odległych od siebie krajach, na przykład w Europie i Japonii, wykazywała zdumiewające podobieństwa, takie jak hierarchia społeczna, elitarny status, wartości związane z honorem, obowiązek służby wojskowej oraz posiadanie herbów. Japoński kodeks samurajów bushido przypomina europejski kodeks rycerski.

    Kiedyś ludzie wierzyli, że nobilitacja jest mistycznym przeniesieniem do innej klasy istot. Elementy mistyczne to honor, szersze obowiązki wobec Ojczyzny, kobiet i słabszych od siebie. To wszystko jest duchowe, bo nie jest wyrozumiane czy umowne, ale ma sankcję metafizyczną. Szlachectwo to był zestaw obowiązków i praw nadawanych na nobilitanta i jego potomków aż po wieczność w imieniu czegoś, co ma przewyższający nas charakter duchowy. W tym kontekście duchowość nie odnosi się do żadnej jednej konkretnej konfesji religijnej czy światopoglądowej. Jest znacznie pierwotniejsza i wcześniejsza.

    Pieczęcie uwierzytelniające odciśnięte pod aktem działu schedy królewiczów: Jakuba Ludwika, Aleksandra Benedykta i Konstantego Władysława dokonanego po śmierci ich ojca, króla Jana III Sobieskiego (z AGAD)

    Prawdziwa elita to nie arystokracja pieniądza, lecz elita duchowa, mistyczna, mająca kontakt z transcendencją. Szlachta w społeczeństwach tradycyjnych to potomkowie tych, którzy przeszli przez inicjację, wtajemniczenia (średniowieczne obyczaje rycerskie np. pasowanie na rycerza itp.). W obecnych obrzydliwie egalitarnych czasach zwyciężyło społeczeństwo masowe, i to, co plebejskie, stało się podstawową wartością kulturową. Świat nowoczesny to rzeczywistość po “wielkim buncie”, który za pomocą papierowego pieniądza niszczy naturalną hierarchię i wszystko, co odnosi się do wartości pozamaterialnych.

    Istota szlachectwa polega na świadomości swoich korzeni, z której to świadomości musi wynikać poczucie obowiązków duchowych. Po akcie Konfederacji Warszawskiej, w której postanowiono “żadnego rozerwania między sobą nie czynić ani dysmembracji żadnej dopuścić, jako w jednej, nierozdzielnej Rzeczypospolitej“, te zasady duchowe mogą opierać się na konkurencyjnych i różnych starodawnych tradycjach. W każdym jednak przypadku wspólnym odniesieniem polskiej tradycji jest umiłowanie wolności indywidualnej, bez której sarmata usycha i dlatego wolność ceni ponad wszystko.

    Od czasów Rzewuskiego, Mickiewicza i Sienkiewicza, sarmatyzm i kultura szlachecka ukształtowały polski mit narodowy, który może przyjąć za własny każdy, kto postrzega te ideały jako piękne, dobre i prawdziwe. Czy coś z tego wszystkiego wynika konkretnego? Tak – znajdź coś co jest większe i ważniejsze od Ciebie i temu się poświęć bez reszty.  Tak rozumiem szlachectwo.

    Piotr Koc

     

    Fragment wywódu przodków Antoniego, podstolego przemyskiego, Jana, wojskiego lwowskiego i Wiktora, kasztelanica przemyskiego Drohojowskich h. Korczak. (z AGAD)

    © Piotr Koc, 2024.

    Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie oraz jakiekolwiek inne wykorzystanie treści bez wyraźnej zgody autora jest zabronione.

    Chcesz dostać legalną grafikę z herbem wysokiej rozdzielczości to napisz do mnie proszę.

     

    Kontakt

    Masz jakiekolwiek pytania lub dodatkowe informacje to napisz do mnie: piotr@koc.pl

     

    Strona stworzona z miłości do przeszłości i na cześć naszych przodków.

    Piotr Koc